Autor: Wita Szulc
Rok wydania: 2011
Wydanie: I
Ilość stron: 219
Okładka: miękka
ISBN: 978-83-7641-411-9
Wydawca: DIFIN

Książka porządkuje i aktualizuje dostępną od ponad 20-lat wiedzę o arteterapii, inaczej – terapii z udziałem sztuki, której prekursorką w Polsce była autorka niniejszej publikacji (Por. „Kulturoterapia”, 1988/1994). Prócz wiadomości historycznych i ściśle teoretycznych prezentuje w nowym świetle modele postępowania kulturoterapeutycznego z ludźmi wymagającymi opieki i wsparcia. Omawia metody pracy m.in. z czytelnikiem chorym, ale też formy zupełnie nowe, takie jakie oferują np. fotografoterapia i hortikuloterapia. Dużo uwagi poświęca metodologii badań naukowych, niezbędnej do stwierdzenia efektywności terapii z udziałem sztuki. Autorka dostrzega i wskazuje na analogie między pielęgniarstwem, pedagogiką i arteterapią, w ich dążeniu do uznania swojej tożsamości i odrębności naukowej.


prof. APS dr hab. Tomasz Rudowski:

„Arteterapia. Narodziny idei, ewolucja teorii, rozwój praktyki” należy do opracowań naukowych, na które rynek wydawniczy czekać winien z niecierpliwością. Brak jest bowiem w Polsce zwartych opracowań naukowych pozwalających wprowadzić czytelnika (mam tu na myśli pracowników naukowych zajmujących się arteterapią i kulturoterapią oraz studentów w wiedzę teoretyczną i praktyczną z zakresu arteterapii, a także kulturoterapii. Wartość poznawcza ww. opracowania jest nie do przecenienia. Autorka z racji pełnionych funkcji w międzynarodowych stowarzyszeniach(EMTC i ECArTE), zajmujących się arteterapią, ma znakomity dostęp nie tylko do osób zajmujących się profesjonalnie arteterapią, ale także do literatury przedmiotu dostarczającej wielu idei i faktów o znaczeniu historycznym, również faktów związanych z wynikami najnowszych badań z kulturoterapii, w tym arteterapii.(…) Wita Szulc potrafi umiejętnie korzystać ze źródeł wskazu jących, iż sztuka, tkwiące w niej wartości, w zależności od potrzeb i możliwości pacjenta-podopiecznego, należą do środków leczniczych bądź wspomagających leczenie farmakologiczne czy psychologiczne.


Spis treści:


Rozdział 1. Arteterapia czy kulturoterapia? Obszar semantyczny obu terminów

• Pojęcie i definicja kulturoterapii
• Klasyfikacja i nazewnictwo form terapii przez sztukę zawarte w pojęciu kulturoterapii
• Kulturoterapia w koncepcji Krzysztofa Sameli
• Funkcjonowanie terminów: „kulturoterapia”, „kulterapia”, „arsterapia”, „artterapia” w piśmiennictwie polskim i zagranicznym
• Kultura terapii
• Kulturoterapia jako zorganizowana aktywność kulturalna prowadzona w instytucjach lecznictwa zamkniętego oraz w domach opieki
• „Sztuka w szpitalu” – koncepcja polska i amerykańska
• Podstawy teoretyczne kulturoterapii. Itinerarium rozwoju koncepcji
• Sztuka w medycynie
• Prowadzący kulturoterapię, czyli kulturoterapeuta
• Kulturoterapia w obszarze pedagogiki czasu wolnego
• Rekreacja: antyczne korzenie – współczesne formy
• Kulturotechnika, kulturoterapia i arteterapia
• Kulturoterapia jako forma zaspokajania potrzeb ludzkich
• Formy zorganizowanej aktywności kulturalnej i tworzenie sytuacji kulturoterapeutycznych Milieu jako element kulturoterapii
• Holistyczne podejście do człowieka jako podstawa sformułowania celów kulturoterapii. Pojęcie holizmu
• Pojęcie jakości życia w koncepcji kulturoterapii
• Pojęcie zdrowia w koncepcji kulturoterapii
• Psychosomatyka w perspektywie kulturowej
• Kulturoterapia jako arteterapia. Dlaczego i do czego w terapii wykorzystuje się sztukę? Czym jest sztuka?
• Inspiracje antyczne w koncepcjach kulturoterapii i arteterapii
• Typologia odbiorców sztuki i przeżyć estetycznych uwzględniona przy planowaniu kulturoterapii
• Kulturoterapia a pielęgniarstwo
• Teorie przeżycia estetycznego w koncepcji kulturoterapii
• Model kulturoterapii uwzględniający terapię przez sztukę. Podstawy teoretyczne przyjętych założeń realizacyjnych
• Czas, miejsce i formy realizacji projektu
• Weryfikacja modelu kulturoterapii. Kulturoterapia a jakość życia
• Badania jakościowe prowadzone w oparciu o teorię ugruntowaną
• Wzory uczestnictwa w kulturze reprezentowane przez pacjentów a uczestnictwo w zajęciach kulturoterapeutycznych
• Refleksje na temat „oświatoterapii”, czyli zajęć kulturoterapeutycznych o charakterze edukacyjnym
• Wykorzystanie w kulturoterapii przyciągającej siły sztuki – sztuka jako przynęta
• Możliwa zmiana opcji teoretycznej. Kulturoterapia jako forma animacji społeczno-kulturalnej

Rozdział 2. Fenomen arteterapii. Terapia sztuką czy sztuka w terapii?

• Zakres pojęcia i definicje arteterapii przyjęte w Polsce
• Funkcje i formy arteterapii
• Pierwsza polska definicja arteterapii i kulturoterapii w ocenie prof. dr Diane Waller
• Arteterapia jako forma terapii zajęciowej
• Arteterapia w ujęciu aksjologiczno-psychologicznym. Koncepcja Tomasza Rudowskiego
• Arteterapia jako proces twórczy
• Arteterapia jako terapia przez kreację artystyczną. Koncepcja Eugeniusza Józefowskiego
• Strategia intersemiotycznego i polisensorycznego wsparcia dzieci o obniżonej sprawności intelektualnej. Koncepcja Katarzyny Krasoń i Beaty Mazepy-Domagały
• Definicje, teorie i kierunki arteterapii według autorów amerykańskich i zachodnioeuropejskich
• Kierunki arteterapii
• Terapie ekspresyjne, kreatywne i Arteterapia Skoncentrowana na Osobie
• Psychologia indywidualna Adlera i arteterapia
• Psychologia Gestalt i fenomenologia w arteterapii
• Podejście humanistyczne – filozofia C.R. Rogera
• Uzdrawiające właściwości sztuki jako podstawa skuteczności arteterapii
• Logoterapia, inaczej analiza egzystencjalna w ramach arteterapii
• Definicja i rozumienie pojęcia arteterapia w publikacjach ECArTE
• Arteterapia a idea wychowania przez sztukę
• Różnica między edukacją artystyczną a arteterapią
• Arteterapia jako nauka. Metodologia badań naukowych w arteterapii
• Paradygmat arteterapii
• Arteterapia i pozytywistyczny model badań naukowych
• Rola badacza w badaniach ilościowych i jakościowych
• Przedmiot badań w arteterapii
• Arteterapia i badania jakościowe
• Różne odmiany arteterapii
• Medycyna paliatywna i sztuka
• Terapeutyczna moc słowa
• Terapia reminiscencyjna i oglądanie zdjęć w opiece paliatywnej
• Oglądanie obrazów ze szpitalnej arteteki
• Opieka duszpasterska
• Edukacja opiekunów w zakresie arteterapii paliatywnej. Poznawanie i kontemplowanie dzieł sztuki jako kształcenie wrażliwości zawodowej i zdolności do empatii
• Muzyka w opiece paliatywnej
• Problem efektywności terapii paliatywnej

Rozdział 3. Muzykoterapia – najdoskonalsza forma terapii przez sztukę

• Filozoficzne spojrzenie na muzykoterapię
• Wkład polskich badaczy do rozwoju nauki o muzykoterapii
• Terapia dzieci jako drugi po psychiatrii główny obszar zainteresowań polskiej muzykoterapii
• Muzykoterapia w krajach Europy Zachodniej z uwzględnieniem wpływów amerykańskich i jej recepcja w Polsce. Teorie konstytuujące różne koncepcje muzykoterapii
• Definiowanie i definicje muzykoterapii
• Definicja muzykoterapii Kennetha Bruschia
• Badania naukowe w muzykoterapii – ilościowe czy jakościowe?
• Muzykoterapia a pozytywistyczny model badań naukowych
• Muzykoterapia oparta na dowodzie (EBMT)
• Popularność metodologii pozytywistycznej
• Zjawisko doświadczania muzykoterapii
• Model badań jakościowych w muzykoterapii
• Opis i wyniki badań jakościowych nad procesem (przebiegiem) muzykoterapii
• Koncepcje muzykoterapii odwołujące się do pojęć zdrowia i jakości życia
• Muzykoterapia jako wysiłki zmierzające do wzrostu możliwości działania
• Muzykoterapia a zdrowie, kultura i styl życia
• Muzyka a jakość życia. Muzykoterapia holistyczna
• Źródła zdrowia, tożsamość i jakość życia w teoriach Antonowskiego i Ruuda
• Rola muzyki w budzeniu świadomości uczuć
• Aktywizacja za pomocą muzyki
• Jakość życia a tożsamość człowieka
• Poczucie przynależności
• Znaczenie i koherencja
• Wiodące modele i współczesne kierunki muzykoterapii
• Kierowanie wyobraźnią za pomocą muzyki – Guided Imagery and Music (GIM)
• Muzykoterapia analityczna
• Muzykoterapia kreatywna, inaczej Nordoff–Robbins Music Therapy (1973)
• Muzykoterapia humanistyczna
• Muzykoterapia skoncentrowana na kulturze (Culture Centered Music Therapy)
• Muzykoterapia jako Empowerment
• Filozofia empowerment w działalności instytucji kultury
• Meloterapia
• Choreoterapia

Rozdział 4. Biblioterapia. Odmiana arteterapii czy forma doradztwa?

• Wprowadzenie
• Definicje biblioterapii
• Informacje historyczne. Powrót do źródeł
• Biblioterapia jako szczególna forma pracy bibliotekarza z czytelnikiem. Modele biblioterapii
• Materiały biblioteczne przeznaczone do biblioterapii
• Lider (przewodnik) procesu biblioterapii
• Bibliotekarz w zespole interdyscyplinarnym
• Zasady obowiązujące w biblioterapii
• Książki wykorzystane do biblioterapii
• Biblioterapia jako nauka
• Biblioterapia jako forma pracy bibliotekarskiej w perspektywie historycznej
• Zastosowanie biblioterapii
• Hipotetyczny mechanizm oddziaływania biblioterapii
• Skuteczność biblioterapii
• Społeczna użyteczność biblioterpii
• Biblioterapia w szkołach
• Umiejętność doboru lektur dla celów biblioterapeutycznych
• Problem efektywności biblioterapii. Narzędzia do badania efektów kształcenia w zakresie biblioterapii
• Tradycje i pionierzy biblioterapii w Polsce. „Polska szkoła biblioterapii”
• Dwa obszary zainteresowań biblioterapią
• Bajkoterapia
• Trzeci nurt biblioterapii: pisanie narracyjne
• Jednak arteterapia

Rozdział 5. Poezjoterapia. Słowa między muzyką a obrazem

• Własna (autorska) metodyka poezjoterapii
• Metafory w poezjoterapii
• Lider w poezjoterapii, czyli wierszowany dialog
• Poezjoterapia w postaci recenzji

Rozdział 6. Foto(grafo)terapia. Zdjęcia z rodzinnego albumu

• Wprowadzenie
• Zasady fotografoterapii
• Czym jest zdjęcie?
• Kartka z rodzinnego albumu. Wątek autobiograficzny
• Zdjęcia wyjątkowe, mające szczególne znaczenie dla ich posiadaczy
• Pokazywanie zdjęć i opowiadanie o nich jako terapia
• Fotografoterapia osób z fizycznymi deformacjami
• Pamięć chwil szczęśliwych i dzielenie się dobrymi wspomnieniami jako terapia

Rozdział 7. Hortikuloterapia, czyli terapia ogrodowa, inaczej roślinna, w kontekście silwoterapii, talasoterapii i pejzażoterapii

• Terapeutyczny wpływ piękna natury
• Pamiętajmy o ogrodach
• Ogród jako miejsce terapii
• Praca w ogrodzie a przeżycia psychiczne
• Wykonywanie prac ogrodniczych jako narzędzie diagnostyczne
• Terapeutyczne elementy ogrodu
• „Ogrody zmysłów” jako miejsca „doświadczania świata”
• Wykorzystanie elementów hortikuloterapii w pracy z młodzieżą niepełnosprawną – przykład z Polski
• Hortikuloterapia jako forma pomocy uchodźcom i ofiarom wojen
• Hortikuloterapia jako nauka i dziedzina arteterapii

Rozdział 8. Arteterapia w świecie postmodernistycznym

• Wpływ postmodernizmu na myślenie o nauce, zdrowiu, opiece i wychowaniu, a także o arteterapii
• Paradygmaty stare i nowe
• Zmiany w nauce i sztuce oraz innych dyscyplinach
• Przejście od pozytywizmu do postmodernizmu. Praktyka oparta na dowodzie (EBP)
• Metodologia interpretacyjna w teorii pielęgnowania. Analogie do arteterapii
• Postmodernizm a terapie z udziałem sztuki

Podsumowanie

Bibliografia

Indeks rzeczowy